Kiến thức phòng bệnh, chữa bệnh, các bài thuốc dân gian.
Thông tin sức khỏe

Trẻ bị dị ứng với thức ăn, thực phẩm – Cha mẹ cần làm gì?

Dị ứng thức ăn là chứng bệnh thường gặp kể cả ở người lớn. Tuy nhiên, ở trẻ em đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi bệnh đặc biệt nghiêm trọng hơn nhiều, do trẻ có thể bị sốc phản vệ. Dấu hiệu thường gặp nhất của dị ứng thức ăn ở trẻ là ngứa ngáy, nổi mẫn đỏ. Thức gây thường gây dị ứng nhất là tôm, hải sản.

Dị ứng thực phẩm là phản ứng tiêu cực với thực phẩm xảy ra do cơ thể không chấp nhận một loại thực phẩm nào đó. Dị ứng thức ăn có thể xảy ra với nhiều triệu chứng khác nhau, như ngứa ngáy, nổi mẩn trên da, mề đay… Trong một số trường hợp có thể ảnh hưởng tới đường hô hấp gây khó thở. Tình trạng dị ứng với thức ăn ở trẻ em chiếm một tỉ lệ khá cao, biểu hiện thường trầm trọng và rầm rộ hơn người lớn.

Biểu hiện của dị ứng thực phẩm ở trẻ em

bé bị dị ứng thức ăn 1

Các biểu hiện thường gặp nhất của dị ứng với thực phẩm là tình trạng tổn thương ở da như: nổi mề đay hoặc đỏ bừng mặt, phù mạch và tình trạng nặng của bệnh chàm. Một số trường hợp gây ra các triệu chứng tiêu hóa như nôn, đau quặn bụng và tiêu chảy dễ nhầm với tình trạng rối loạn tiêu hóa hay nhiễm độc thức ăn.

Các biểu hiện về hô hấp thường nặng hơn như viêm mũi dị ứng, viêm phế quản dạng hen và phù nề thanh quản gây khó thở nhiều khi rất dữ dội. Trong một số ít trường hợp dị ứng thực phẩm có thể gây sốc phản vệ và gây tử vong, nhất là ở những trẻ em dưới 2 tuổi.

Dị ứng thực phẩm đôi khi có biểu hiện rất mơ hồ và nhẹ nhàng như thái độ chán ghét thức ăn, thay đổi khí sắc sau khi ăn… Tình trạng này cũng hay xảy ra ở trẻ em khiến nhiều bậc cha mẹ thấy con mình không muốn ăn mà không thể tìm ra nguyên nhân, càng ép ăn trẻ càng chán ăn một hay vài loại thực phẩm nào đó. Hiện tượng trên kéo dài lâu ngày có thể đưa đến tình trạng suy dinh dưỡng. Một số thực phẩm dễ gây dị ứng là hải sản, trứng, sữa bò…

Cách phòng tránh dị ứng thức ăn cho trẻ

Cho đến nay, mặc dù đã có rất nhiều công trình nghiên cứu khác nhau về lĩnh vực dị ứng ở nhiều quốc gia trên thế giới, nhưng các nhà nghiên cứu vẫn chưa hiểu rõ hoàn toàn nguyên nhân gây ra dị ứng thực phẩm nói chung và dị ứng sữa bò nói riêng, cũng như tại sao lại có một số trẻ bị dị ứng còn một số trẻ khác lại không. Nếu trẻ bị dị ứng thực phẩm, cha mẹ cần quan tâm đặc biệt tới chế độ dinh dưỡng của trẻ, cả ở nhà lẫn ở trường. Trước hết, hãy theo dõi để biết trẻ mẫn cảm với loại thực phẩm nào. Khi đi mua thực phẩm cho trẻ, hãy đọc kỹ các thành phần của sản phẩm. Tất cả những người trông nom trẻ (kể cả cô giáo) cần được thông báo về tình trạng dị ứng này. Cần có tư vấn bác sĩ để có cách chăm sóc trẻ và chuẩn bị một số thuốc men cần thiết tại nhà. Sau một thời gian, có thể tình trạng dị ứng sẽ hết đi, nhất là trong trường hợp dị ứng sữa và trứng.

Khi thấy trẻ có các biểu hiện đặc biệt như khó thở dữ dội, trụy tim mạch… sau khi ăn, đó là biểu hiện của sốc phản vệ cần phải đưa bệnh nhân đến ngay các cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.

Những thực phẩm dễ gây dị ứng cho trẻ

Các loại thức ăn dễ gây dị ứng nhất là sữa bò, trứng, cá, tôm, bột mỳ, lạc và các loại hạt.

Hải sản: Các loại hải sản là tác nhân gây dị ứng nhiều nhất, bao gồm một số loại cá có hàm lượng thủy ngân cao (cá trích, cá chình, lươn, cá tầm, cá ngừ, cá thu, cá marlin, cá kiếm…), nghêu sò, tôm, cua…

bé bị dị ứng thức ăn 2

Tôm chứa rất nhiều dinh dưỡng cần thiết cho bé nhưng cũng là thức ăn dễ gây dị ứng nhất

Thực phẩm chua: Thật ngạc nhiên khi các loại trái cây có vẻ rất hiền lành và rất tốt cho sức khỏe như dâu tây, cà chua… lại có thể là tác nhân gây dị ứng thực phẩm ở trẻ, nguyên do là hàm lượng axít cao. Nhiều em bé ăn những thực phẩm này thường bị mẩn đỏ quanh miệng. Đây là loại dị ứng nhẹ, bác sĩ khuyên các trẻ dưới một tuổi không nên ăn đồ chua.

Trứng: Trong lòng trắng trứng gà có một loại protein có thể gây dị ứng cho một số bé mẫn cảm với loại chất này.

Một số loại rau xanh: Một số loại rau xanh có hàm lượng nitrat cao có thể phản ứng không tốt với cơ địa của trẻ nhỏ. Do vậy, trẻ nhỏ nên thận trọng khi ăn các loại rau xanh này: rau bina, củ cải, cà rốt, củ cải xanh.

Ngũ cốc: Trong số ngũ cốc có thể gây dị ứng thì lạc (đậu phộng) đứng đầu bảng, hậu quả xấu đặc biệt với trẻ bị hen suyễn. Kế đến là đậu nành và lúa mì. Mới đây các nhà khoa học còn tìm ra trẻ có cơ địa dị ứng còn có thể bị dị ứng bởi khoai tây.

Sữa bò: Dị ứng sữa bò cũng không hiếm gặp. Đó là tình trạng cơ thể của trẻ mẫn cảm với thành phần đạm sữa bò, gây ra phản ứng dị ứng. Dị ứng xảy ra có thể rất đột ngột: ói mửa, thở khò khè, nổi ban đỏ, mặt sưng phù, hay nặng hơn là phản ứng phản vệ toàn thân. Cũng có trường hợp dị ứng diễn ra khó phát hiện hơn như trẻ khó chịu, ói mửa, đau bụng, tiêu chảy… nên cha mẹ khó đoán bệnh, vì hay nhầm với các triệu chứng bệnh lý khác.

Bên cạnh dị ứng sữa thực sự thì có những phản ứng với thực phẩm do “không dung nạp thức ăn”: cơ thể trẻ không dung nạp đường lactose trong sữa. Trong số các loại dị ứng, dị ứng sữa bò ở trẻ nhỏ khiến các phụ huynh lo lắng nhất vì đây là nguồn dinh dưỡng quan trọng cho trẻ.

Đặc điểm nhận dạng bé bị dị ứng thức ăn

Các phản ứng bé bị dị ứng thức ăn có thể xảy ra ngay trong vòng vài giờ sau khi ăn, hoặc có thể lên tới vài ngày. Vì vậy, khi mẹ bắt đầu cho con ăn một loại thức ăn mới, hay theo dõi phản ứng của bé trong vòng từ 3 – 5 ngày nhé!
Biểu hiện hay gặp: bé bị đau bụng, nôn/trớ, đầy hơi, đi phân lỏng, đi tướt. Hoặc bé có thể sốt, mệt, mồ hôi chảy và thấy lạnh. Trong khi đó, mũi ngạt, thở khò khè, chảy nước mũi.

Biểu hiện dễ nhận thấy: bé bị nổi mề đay, ngứa, chàm, viêm da. Bản thân bé sẽ cảm thấy trong người khó chịu, bứt rứt không yên, có những sự thay đổi hành vi so với thói quen thông thường của bé.

Biểu hiện chung của tất cả các loại dị ứng thức ăn là bé không lên cân tẹo nào mặc dù ăn uống vẫn rất tốt.

Mẹ cần làm gì khi trẻ bị dị ứng thức ăn?

Nếu mẹ có nghi ngờ bé bị dị ứng thức ăn, nhưng không thấy có biểu hiện gì đặc biệt hoặc không có những biểu hiện như trên, mẹ hãy đưa con đến bác sỹ để được tư vấn và có thể làm một số xét nghiệm để kiểm tra chính xác xem bé có bị dị ứng hay không, từ đó sẽ có cách điều trị.

Còn mẹ, hãy mua ngay một quyển sổ để làm nhật ký thức ăn của bé hàng ngày. Mẹ theo dõi cẩn thận, kỹ càng bữa nào bé ăn món gì và phân đi ngoài thế nào để phát hiện ra ngay những thực phẩm không phù hợp với con.

Nhờ quyển sổ này, nếu bé có bị dị ứng thức ăn, mẹ rà soát lại và dễ dàng tìm ra ngay thủ phạm.

Khi chọn thực phẩm cho con, mẹ cần tránh các loại thực phẩm dễ gây dị ứng hoặc các loại thức ăn mà người lớn trong gia đình có tiền sử bị dị ứng. Với những thực phẩm đóng gói sẵn, mẹ cũng cần đọc kỹ thành phần để biết có phù hợp cho bé không.

Ví dụ, bé bị dị ứng sữa bò, mẹ không nên mua cho con ăn bánh bơ, phô mai có chiết xuất từ sữa bò. Có thể cho con ăn các sản phẩm từ sữa đậu nành. Vì độ dinh dưỡng của các loại sữa này cũng ngang ngang nhau. Nếu bé cũng bị dị ứng sữa đậu nành, mẹ có thể chọn thực phẩm có chất dinh dưỡng ngang sữa thay thế.

Phòng tránh cho bé không bị ứng thức ăn

bé bị dị ứng thức ăn 3

Tốt nhất, nên nuôi con bằng sữa mẹ ít nhất trong 6 tháng đầu tiên.

Nếu mẹ ít sữa, hãy chọn cho bé các sản phẩm thay thế ít thành phần dễ dị ứng.

Khi cho bé ăn dặm, ban đầu chỉ cho bé tinh bột và chất xơ. Sau một thời gian mới nên thêm đậu, rồi mới đến các loại thịt bò, thịt lợn… Khi con được 1 tuổi trở lên, mẹ mới nên cho con ăn trứng, tôm, cua, cá, lươn…

Tránh cho bé dùng các loại thức ăn chế biến theo lối công nghiệp như thịt lợn xông khói, thịt lợn muối, các chất nhuộm màu, gia vị nhân tạo.

Để bé quen với một loại thức ăn mới, hãy cho bé ăn từ từ, từng chút một, theo dõi trong khoảng từ 4 – 5 ngày. Trong quá trình cho con ăn, có dấu hiệu nghi ngờ gì, mẹ phải dừng món ăn đó lại ngay lập tức (kể cả loại thức ăn đó có bổ, nhiều chất thế nào đi chăng nữa).

Khi biết bé dị ứng với một loại thức ăn nào đó, nên loại bỏ nó ra khỏi thực đơn của bé. Cũng không nên chế biến hoặc đựng thức ăn của bé trong các âu bát có dính các thức ăn mà trẻ dị ứng. Nếu bé lớn đi mẫu giáo hoặc mẹ nhờ người trông hộ, hãy dặn người chăm sóc bé những thức ăn mà bé hay bị dị ứng.

Tuy nhiên, dị ứng thức ăn không kéo dài suốt cả đời, chính vì thế mẹ không cần bắt bé kiêng khem kéo dài một loại thực phẩm nào cả. Sau một thời gian, mẹ có thể cho bé ăn lại thức ăn đó (ngoại trừ những món gây phản ứng dị ứng cấp tính như sốc phản vệ).

Tư vấn từ bác sĩ về cách nhận biết dị ứng thực phẩm ở trẻ

Hỏi: Thưa bác sĩ, làm sao biết được con tôi dị ứng thực phẩm nào để tránh cho trẻ không ăn loại thức ăn đó? (Tú Thanh)

Trả lời của bác sĩ nhi khoa:

Dị ứng là một phản ứng khác thường của cơ thể trước một chất lạ. Chất này được gọi là protéine allergène, kích thích hệ miễn dịch và gây ra phản ứng dị ứng. Phản ứng dị ứng có thể được biểu hiện từ dạng rất nhẹ như làm đỏ da, chảy nước mũi, nổi mày đay, ngứa ngáy; cho đến dạng rất nặng gây khó thở và đe dọa đến tính mạng.

Dị ứng có thể gây nên bởi thực phẩm, thuốc men, hoặc sau khi bị sâu bọ, côn trùng chích; hoặc đôi khi do thời tiết gây ra… Phản ứng dị ứng cũng còn có thể xảy ra do hít thở hoặc tiếp xúc với hóa chất lạ, với mỹ phẩm, cao su hoặc plastic, lông chó, mèo, hoặc với một loại nhụy phấn hoa nào đó.

Dị ứng có tính cách cá biệt với từng người. Một người có thể bị dị ứng với nhiều chất khác nhau. Phần lớn các phản ứng dị ứng do thực phẩm (thức ăn) xảy ra vào lần ăn đầu tiên. Tuy nhiên, dị ứng với thức ăn cũng có khi xảy ra bất cứ lúc nào trong đời người, bạn có thể dị ứng với một loại thức ăn mặc dù trước đây bạn không hề dị ứng với nó. Nguyên nhân việc này hiện vẫn chưa được biết rõ.

Nói chung, hiện tượng dị ứng có thể xảy ra do 2 yếu tố sau đây: yếu tố di truyền và có sự tiếp xúc thường xuyên với chất gây ra dị ứng.

Các dị ứng nguyên thường thay đổi theo quốc gia, với các thức ăn cụ thể của địa phương mà bệnh nhân cư ngụ. Tại Việt Nam hiện nay chưa có một thống kê chính thức nào cho thấy người Việt Nam thường bị dị ứng với những loại thực phẩm nào. Tại Canada có từ 2% đến 3% dân số bị dị ứng với thực phẩm mà thường gặp nhất là dị ứng với đậu phộng.

Loại dị ứng cũng có thể thay đổi theo từng lứa tuổi. Trẻ em thường dễ bị dị ứng hơn người trưởng thành. Trẻ sơ sinh có thể bị dị ứng với sữa và dị ứng có thể tự biến mất lúc lên 3 tuổi. Một số cháu bị dị ứng với hột gà hay với đậu nành đến 5 tuổi. Các cháu bị dị ứng với đậu phộng có thể sẽ khỏi khi lớn lên. Dị ứng với đồ biển rất hiếm thấy ở trẻ em hơn là ở người lớn. Nếu loại dị ứng nào “dây dưa” đến 10 tuổi, rất có thể sẽ tồn tại suốt đời.

Dị ứng không thể chữa trị khỏi hoàn toàn, chỉ có thuốc giúp làm giảm bớt triệu chứng. Cách đề phòng hữu hiệu nhất là bạn nên tránh không cho con mình ăn những thức ăn thường gây dị ứng.

Cần lưu ý: uống thuốc chống dị ứng antihistamine trước khi ăn một thức ăn mình bị dị ứng sẽ không ngăn ngừa được một phản ứng trầm trọng chết người xảy ra. Muốn tránh khỏi bị phản ứng, chỉ có cách không ăn thức ăn đó mà thôi. Độ nặng nhẹ của một phản ứng rất khó đoán biết trước. Nếu nạn nhân bị phản ứng nhẹ, có thể dùng antihistamine, nhưng nếu là một phản ứng rất nặng (có thể gây tử vong), thì phải nhập viện ngay để được áp dụng những biện pháp cấp cứu tích cực mới không nguy hiểm.

Leave a Reply