Kiến thức phòng bệnh, chữa bệnh, các bài thuốc dân gian.
Thông tin sức khỏe

Cơ chế lây truyền của bệnh sởi – Cách phòng sởi cho trẻ dưới 9 tháng tuổi

Bạn đang quan tâm đến các đường lây truyền bệnh sởi để có biện pháp phòng bệnh cho trẻ tốt nhất, bạn có con nhỏ dưới 9 tháng chưa đến thời điểm tiêm văcxin và bạn lo lắng không biết cách ngăn ngừa sởi cho con như thế nào, mời bạn tham khảo bài viết này để được các bác sĩ tư vấn, giải đáp thắc mắc.

Bệnh sởi là gì?

Sởi là bệnh nguy hiểm do vi rút gây ra. Bệnh rất dễ lây từ người này sang người khác. Đây là nguyên nhân gây tử vong có thể phòng ngừa được bằng vắc xin hay gặp nhất ở trẻ em trên khắp thế giới.

Bệnh sởi nguy hiểm như thế nào?

Khi bị sởi, tình trạng của trẻ thường có biểu hiện khá đáng sợ. Trẻ thường bị sốt cao, ho, chảy nước mũi, chán ăn, mắt đỏ, sau đó là phát ban..

Khoảng 30% số bệnh nhân sởi bị một hoặc nhiều biến chứng, bao gồm:

– Tiêu chảy (6%)

– Viêm tai (7%)

– Viêm phổi (6%) – Viêm phổi là thủ phạm của 60% số trường hợp tử vong do sởi.

– Cứ 1000 người bị sởi thì có một bị viêm não – 15% số bệnh nhân bị biến chứng này tử vong và khoảng 1/3 bị di chứng vĩnh viễn ở não.

– Cứ 100.000 người bị sởi thì sau một năm sẽ có một người bị viêm não xơ hóa bán cấp. Biến chứng này luôn gây tử vong.

– Ở các nước phương Tây cứ 1000 ca sởi được báo cáo thì có từ 1-2 trường hợp tử vong.

Đường lây truyền của bệnh sởi như thế nào?

Bệnh sởi rất dễ mắc. Bệnh lây truyền qua không khí do những giọt nước bọt nhỏ bắn ra khi ho và hắt hơi. Sởi cũng có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi hoặc họng của người bệnh, và qua đụng chạm vào những đồ vật hoặc bề mặt có dính dịch này.

Từ khi tiếp xúc với người bị sởi đến khi triệu chứng đầu tiên xuất hiện thường mất 10 – 12 ngày nhưng cũng có thể tới 18 ngày. Đây được gọi là giai đoạn ủ bệnh.

bệnh sởi 1

Những người nào dễ bị sởi nhất?

– Tất cả trẻ em chưa tiêm ít nhất là một liều vắc xin sởi

– Bất cứ ai có miễn dịch không đầy đủ đều có nguy cơ – trẻ em thường không thể tự tạo được miễn dịch và phải hoàn toàn dựa vào sự bảo vệ từ những người xung quanh.

– Phụ nữ có thai – bị sởi trong khi mang thai làm tăng nguy cơ đẻ non, sảy thai và con nhẹ cân khi sinh

Phòng ngừa bệnh sởi bằng cách nào?

Tiêm chủng kịp thời là cách duy nhất để phòng ngừa dịch sởi.

Vắc xin sởi-quai bị-rubella (MMR) có hiệu quả thế nào?

Khoảng 90 đến 95% những người tiêm một liều vắc xin sẽ được bảo vệ. Những người chưa có miễn dịch sau liều đầu tiên gần như luôn có miễn dịch sau liều thứ hai.

Những người không nên tiêm vắc xin MMR:

Phụ nữ có thai: Vắc xin MMR không được khuyến nghị khi mang thai, và phụ nữ trong tuổi sinh đẻ được khuyên tránh có thai trong 1 tháng sau khi tiêm vắc xin MMR. Lời khuyên này dựa trên nguy cơ nhiễm bệnh về lý thuyết ở thai nhi sau khi tiêm bất kỳ vắc xin sống nào. Tuy nhiên, dựa trên nhiều trường hợp được báo cáo về tiêm vắc xin trên phụ nữ có thai, không có bằng chứng cho thấy vắc xin gây hại cho người mẹ hoặc đứa con khi tiêm trong thời kỳ mang thai.

Những người đang bị suy giảm miễn dịch: Ví dụ, người bị bệnh ung thư hoặc điều trị bệnh ung thư hoặc bệnh tự miễn.

Trẻ em dưới 12 tháng tuổi: Vắc xin thường không có hiệu quả tốt ở trẻ quá nhỏ. Ngoại trừ trong dịch sởi có thể tiêm chủng cho trẻ nhỏ tới 6 tháng tuổi theo khuyến nghị của cơ quan y tế. Những trẻ này vẫn cần tiêm lại lúc 15 tháng và 4 tuổi.

Nên hoãn tiêm vắc xin ở những người bị bệnh nặng đột ngột kèm theo sốt cao (trên 38oC). Đang bị một nhiễm trùng nhẹ nào đó không phải là lý do để hoãn tiêm vắc xin.

Những người cần được tư vấn kỹ hơn trước khi tiêm vắc xin

Người từng bị dị ứng nặng (phản vệ) với liều trước đó của bất cứ vắc xin sởi nào hoặc với bất cứ thành phần nào của vắc xin, bao gồm gelatin. Người bị dị ứng trứng có thể tiêm vắc xin MMR.

Người từng dùng immunoglobulin hoặc các chế phẩm máu khác trong vòng 11 tháng trước đó

Người đã tiêm một vắc xin sống khác, bao gồm vắc xin thủy đậu hoặc lao, trong vòng một tháng trước đó.

Người có HIV

Người không chắc là mình có bị thiếu hụt miễn dịch không hoặc đang uống thuốc ức chế miễn dịch.

Trẻ có tiền sử phản vệ với bất kỳ thuốc gì khác ngoài vắc xin MMR cần được tiêm chủng dưới sự giám sát y tế chặt chẽ.

Có cần tiêm tất cả các liều không?

Có. 5 – 10% số người đã tiêm chủng có thể không được bảo vệ sau một liều, vì thế trẻ cần nhận đủ 2 liều sau 12 tháng tuổi (ít nhất là cách nhau 1 tháng).

Vắc xin an toàn đến mức nào?

Nguy cơ vắc xin MMR gây hại nghiêm trọng là cực kỳ nhỏ. Vắc xin MMR an toàn hơn đáng kể so với việc bị bệnh sởi (hoặc quai bị và rubella). Hãy xem so sánh dưới đây.

Hậu quả của bệnh:

– Viêm tai giữa: 7%

– Viêm phổi: 6%

– Viêm não cấp: 1/1.000

– Bệnh não thoái hóa (viêm não xơ hóa bán cấp): 1/100.000

– Mẹ mắc sởi tăng nguy cơ đẻ non, sảy thai và sinh con nhẹ cân.

– Tỷ lệ tử vong chung: 1 – 2/1.000

Tác dụng phụ của vắc xin:

– Dưới 2% bị phát ban liên quan đến vắc xin và/hoặc sốt 39,5oC hoặc hơn trong 6-12 ngày sau khi tiêm.

– Viêm não cấp: 1/1 triệu, khó có thể là do vắc xin gây ra

– Xuất huyết giảm tiểu cầu vô căn: 1/30.000 liều

– Viêm màng não vô khuẩn do thành phần quai bị trong vắc xin: 1/800.000 liều

– Phản vệ: 1/3,5 triệu liều

– Sốt cao co giật: 25-34/100.000 liều

Vắc xin MMR có gây bệnh sởi không?

Không. Nó có thể gây phát ban không nhiễm trùng rất nhẹ khoảng 5 – 12 ngày sau tiêm.

Vắc xin MMR có thể gây bệnh tự kỷ không?

Các nghiên cứu lớn cho thấy không có bằng chứng là vắc xin MMR gây bệnh tự kỷ, bệnh Crohn hay hội chứng tăng động giảm chú ý.

Dinh dưỡng tăng cường miễn dịch, phòng dịch sởi cho trẻ em

Khi dịch sởi đang hoành hành, bên cạnh các biện pháp phòng tránh thông thường như vệ sinh cá nhân sạch sẽ, tránh đến nơi đông người vv.., các mẹ cần chú ý tới chế độ ăn của bé sao cho vừa đảm bảo dinh dưỡng vừa giúp tăng cường hệ miễn dịch.

Thiếu dinh dưỡng và miễn dịch kém là yếu tố nguy cơ bị dịch bệnh tấn công. Dưới đây là danh sách các dưỡng chất nên tăng cường bổ sung cho con trong thời điểm này:

1. Các loại vitamin

Các loại vitamin A, C, E, D đã được chứng minh là giúp tăng cường hệ miễn dịch cho bé.

Vitamin A: đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các tế bào da, đường tiêu hóa và tế bào biểu mô phổi, tạo thành “hàng rào” chính bảo vệ trẻ khỏi các yếu tố từ môi trường bên ngoài. Những thực phẩm chứa nhiều vitamin A gồm: cà rốt, cải xoăn, súp lơ xanh, bí, quả mơ, cá và khoai lang.

bệnh sởi 2

Vitamin C: tìm thấy trong dâu tây, cam, chanh, bưởi, ….giúp tăng cường sản sinh tế bào bạch cầu và kháng thể gồm interferon kháng thể. Interferon bao phủ lên bề mặt tế bào giúp hạn chế sự xâm nhập của vi rút.

Vitamin D: có trong ánh sáng mặt trời, lòng đỏ trứng, dầu cá và các thực phẩm bổ sung vitamin D. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về nồng độ an toàn được khuyến khích cho con bạn.

Vitamin E: kích thích sự sản sinh các tế bào diệt vi khuẩn tự nhiên và tế bào B giúp sản sinh kháng thể chống lại vi khuẩn. Vitamin E có nhiều trong các loại hạt, dầu thực vật và ngũ cốc.

2. Khoáng chất và axit béo Omega-3

Kẽm: Kẽm rất quan trọng cho sự phát triển các tế bào bạch cầu giúp nhận biết và tiêu diệt các loại vi khuẩn, vi rút xâm nhập. Có thể bổ sung kẽm thông qua các loại thực phẩm gồm: thịt bò, hàu, thịt lợn, gia cầm, sữa chua, hoặc sữa.

Selen: Selen có nhiều trong những động vật có vỏ như hàu, tôm hùm, cua và sò, giúp các tế bào bạch cầu sản xuất các cytokine-protein giúp loại bỏ vi rút gây bệnh như vi rút cúm ra khỏi cơ thể.

Sắt: Cũng giống như kẽm, thiếu sắt có thể dẫn tới suy giảm hệ miễn dịch, tăng nguy cơ nhiễm trùng và nhiễm bệnh. Sắt có nhiều trong thịt đỏ, đậu phụ, ngũ cốc, đậu lăng.

Axít béo omega-3: được tìm thấy trong dầu lanh và cá béo (cá hồi, cá ngừ, cá thu) giúp tăng cường hoạt động của các tế bào bạch cầu tiêu diệt vi khuẩn. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về sử dụng acid béo omega-3 trong chế độ ăn cho bé.

3. Probiotic

Probiotic được tìm thấy trong nhiều sản phẩm sữa như sữa chua, là loại vi khuẩn lành mạnh giúp loại bỏ các vi khuẩn gây bệnh ra khỏi đường ruột. Bổ sung probitic giúp tăng cường sức đề kháng cho trẻ.

4. Tỏi

Mặc dù với trẻ nhỏ việc ăn tỏi không phải dễ dàng. nhưng các bà mẹ nên cố gắng thêm một chút gia vị tỏi vào món ăn cho bé vì trong tỏi chứa nhiều allicin giúp bảo vệ trẻ khỏi các loại virus gây bệnh.

Chế độ ăn uống cho trẻ bị bệnh sởi

Nếu bé nhà bạn không may mắc sởi. Các nguyên tắc dinh dưỡng sau đây có thể giúp bạn bảo vệ bé khỏi những biến chứng nghiêm trọng của bệnh:

– Nên cho bé ăn nhiều loại hoa quả trong 3 ngày đầu tiên bị bệnh. Kết hợp cả hoa quả tươi và các loại nước quả ép như nước cam, nước chanh cũng như uống nhiều nước vì ở giai đoạn này việc bổ sung nước rất quan trọng.

– Sau giai đoạn ăn nhiều loại quả này, bệnh nhân nên được ăn những đồ ăn mềm, ít muối và gia vị gồm hoa quả, ngũ cốc nguyên cám, súp nhạt. Các loại trái cây lý tưởng là dưa đỏ, nho, bưởi.

– Tiếp theo chế độ ăn mềm là chế độ ăn cân bằng chứa các loại thực phẩm tốt cho trẻ với nhiều vitamin A, B complex và C.

– Cha mẹ nên cố gắng tránh các loại thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, chất béo và thực phẩm chế biến sẵn. Tránh các loại đồ uống có chất kích thích, đồ uống có đường nhân tạo để giúp trẻ nhanh khỏi bệnh hơn.

Hỏi đáp với bác sĩ về bệnh sởi

Câu hỏi 1: Xin hỏi bác sĩ. Cháu nhà tôi được 22 tháng tuổi. Cháu mới được tiên phòng Sởi- Quai bị- Rubella cách đây 4 ngày. Nhưng cách đây hai ngày, cháu bị nổi mẩn khắp người, ở ngực, lưng và lan xuống mông, không có ở mặt. Cháu chỉ hâm hấp sốt, ho nhiều, sổ mũi. Tuy nhiên đến hôm sau các vết sẩn (như la sởi) lại lặn hết. Hiện nay chỉ còn sổ mũi. Xin hỏi bác sĩ có phải cháu bị sởi không? Tiêm vắc xin bao lâu thì có hiệu quả? Xin cảm ơn.

Trả lời:

Tiêm vắc xin sau 2 đến 3 tuần mới có hiệu quả. Hiệu quả mũi 1 đảm bảo được 80-85% miễn nhiễm. Hiệu quả mũi 2 là 90-95%. Tình trạng hiện nay của em bé có thể do các phát ban khác chứ không phải sởi. Đề nghị đưa em bé đến các cơ sở y tế gần nhất để thăm khám và phân loại.

Câu hỏi 2: Con tôi được 7,5 tháng cháu bị sốt cao 39.5 độ hai ngày, người cháu nổi mẩn đỏ từ tay, chân, người đến ngày thứ 3 cháu đỡ sốt 37.6 độ và ban nổi dày trên mặt. Cháu không bị ho hay chảy mũi. Xin hỏi bác sỹ cháu có phải bị sởi không? Tôi đang chăm sóc tại nhà. Xin hỏi bác sỹ cháu có cần kiểm tra làm xét nghiệm gì để biết có phải bị sởi không? Có cần uống kháng sinh để phòng bội nhiễm không? Tôi có cháu lớn được 4 tuổi đã tiêm phòng 2 mũi sởi rồi. Khả năng lây nhiễm của cháu lớn như nào? Đến 9 tháng tuổi tôi vẫn cho cháu đi tiêm phòng sởi bình thường chứ ạ? Cảm ơn bác sỹ

Trả lời:

Trước hết hỏi tiền sử tiêm chủng và mắc sởi của mẹ. Nếu mẹ đã tiêm chủng và đã mắc sởi thì hiệu quả miễn nhiễm cho con đến 9 tháng. Với tình trạng của em bé có thể là sốt phát ban do vi rút khác, cần đưa em bé đến cơ sở y tế gần nhất để thăm khám và phân loại. Với tình trạng hiện tại cần chăm sóc cháu sạch sẽ, vệ sinh thân thể, mắt mũi, dinh dưỡng đầy đủ. Kháng sinh cần có đơn kê của bác sỹ.

Tiêm phòng đủ 2 mũi hiệu quả miễn nhiễm sẽ tới 90-95%, do vậy bạn yên tâm không cần quá lo lắng.

Câu hỏi 3: Vợ tôi khi nhỏ đã từng bị sởi và chữa khỏi, nay con tôi được 5 tháng tuổi. Việc vợ tôi từng bị sởi có tạo ra kháng thể với bệnh sởi và có truyền lại cho con tôi được không?

Trả lời: Miễn dịch kháng sởi truyền từ mẹ sang con chủ yếu qua rau thai. Người mẹ bị mắc sởi từ trước có khả năng truyền miễn dịch sang cho con rất tốt. Miễn dịch này có khả năng bảo vệ trẻ trong vòng từ 6 đến 9 tháng tuổi.

Câu hỏi 4: Bác sĩ cho tôi hỏi, tôi đã tiêm đủ các mũi sởi và có thể được coi là miễn dịch với bệnh sởi. Trường hợp tôi làm việc trong môi trường tiếp xúc với nhiều người thì tôi phải làm thế nào để bảo vệ cho con tôi không bị truyền bệnh sởi chéo.

Bác sĩ trả lời: Nếu bạn đã được tiêm đủ các mũi vắc xin sởi đúng lịch thì có khả năng rất cao bạn đã có miễn dịch bảo vệ. Trường hợp bạn phải làm việc trong môi trường có tiếp xúc nhiều người và có nguy cơ tiếp xúc với nguồn bệnh, để tránh con bạn có thể bị ảnh hưởng, sau khi từ chỗ làm về nhà, bạn nên thay quần áo, tắm rửa, rửa tay sạch sẽ trước khi chăm sóc con bạn.

Câu hỏi 5: Phòng sởi cho trẻ dưới 9 tháng tuổi như thế nào?

Vợ chồng tôi có được 1 cháu trai 4 tháng tuổi rất thông minh và kháu khỉnh. Tôi theo dõi trên các phương tiện thông tin đại chúng thì được biết dịch sởi đang lan rất rộng và hiện chưa quây được dịch. Tuy nhiên, cháu chưa đến tuổi được tiêm phòng sởi nên gia đình tôi rất lo lắng. Vậy xin bác sĩ cho biết dấu hiệu của bệnh và cách phòng bệnh tốt nhất bây giờ cho cháu. Gia đình chúng tôi vô cùng cảm ơn bác sĩ đã quan tâm.

Bác sĩ trả lời:

Khi bà mẹ đã tiêm chủng đủ hoặc đã mắc sởi thì sẽ truyền kháng thể cho con chống đỡ bệnh sởi trong thời kỳ bào thai và kháng thể sẽ duy trì đến 6-9 tháng. Do vậy cần xem tiền sử bà mẹ, và khi con đủ 9 tháng đưa con đi tiêm phòng sởi. Trong giai đoạn này không cần thiết phải lo ngại. Giữ gìn em bé trong môi trường sạch sẽ, dinh dưỡng, bú mẹ đầy đủ, tránh tiếp xúc nhiều người lạ.

Câu hỏi 6: Con gái tôi được 7,5 tháng tuổi. Cách đây 1 tuần cháu phải nằm viện điều trị sởi – viêm phổi, đến nay đã khỏi. Tôi xin hỏi đến 9 tháng con tôi có phải tiêm phòng sởi nữa không?

Trả lời:

Người bệnh sau khi mắc sởi sẽ có miễn dịch bền vững suốt đời và không bị mắc sởi lần thứ 2. Cho nên những người đã được chẩn đoán xác định là mắc sởi thì không cần phải tiêm vắc xin nữa. Tuy nhiên tôi cũng lưu ý những trường hợp phát ban nghi sởi mà không có chẩn đoán xác định thì vẫn phải tiêm vắc xin đúng lịch theo quy định.

Câu hỏi 7: Tôi không dám cho con đi học mẫu giáo vì lo lây bệnh sởi. Vì cháu hay bị ngứa nên sợ lây có đúng không?

Trả lời:

Không đúng. Bệnh sởi lây qua đường hô hấp, nếu con bạn đã tiêm phòng đủ 2 mũi, có thể có khả năng miễn nhiễm sởi đến 90-95%. Do vậy bạn vẫn có thể tiếp tục cho con đi học. Trước khi đi và sau khi về cần vệ sinh mũi họng sạch sẽ cho cháu, cho ăn uống đầy đủ dinh dưỡng trong giai đoạn này, tránh cho đi chơi xa hoặc tụ tập đông người lạ.

Câu hỏi 8: Xin giáo sư tư vấn giúp: hai bé nhà tôi đã trích ngừa sởi lúc 09 tháng. Sau đó hơn 1 năm sau các cháu trích 01 mũi 3 trong 1- Sởi, quai bi, rubela. Còn một mũi nhắc lại vào tháng 5/2014. Vậy con tôi có nguy cơ bị mắc sởi không? Cháu trích mũi nhắc lại vào tháng 4 này được không? Cháu đang ho không sốt có trích được không? Tôi và ông xã không biết mình đã trích hay bị mắc sởi chưa nên giờ muốn trích ngừa có được không? Có phải làm xét nghiệm gì không?- Xin cảm ơn giáo sư

Bác sĩ trả lời:

Theo thông tin của chị, như vậy hai cháu nhà chị đã được tiêm đủ 2 mũi vắc xin phòng sởi. Sau tiêm vắc xin sởi đủ 2 mũi đúng lịch, 90-95% số trẻ được tiêm sẽ có miễn dịch bảo vệ. Trẻ đang ho sốt thì thuộc diện tạm hoãn tiêm chủng.

Người lớn nếu chưa có miễn dịch do chưa bị mắc bệnh trước đó hoặc chưa được tiêm vắc xin thì vẫn cần tiêm vắc xin sởi để phòng bệnh. Trong trường hợp anh chị không chắc chắn về tình trạng mắc sởi cũng như tiêm vắc xin của mình thì vẫn cần tiêm vắc xin sởi mà không cần làm xét nghiệm.

Câu hỏi 9: Xin hỏi cách phòng chống bệnh sởi tốt nhất khi chưa được tiêm phòng?

Bác sĩ trả lời:

Biện pháp phòng bệnh sởi đặc hiệu và quan trọng nhất là tiêm vắc xin phòng sởi. Tuy nhiên, các biện pháp phòng bệnh không đặc hiệu khác cũng cần được áp dụng để phòng chống bệnh sởi khi đang có dịch.

Bao gồm: Không nên đưa trẻ đến chỗ đông người, đến những nơi có nguy cơ cao lây nhiễm bệnh sởi như bệnh viện, phòng khám, nơi đang thu dung điều trị bệnh nhân sởi khi không cần thiết. Không cho trẻ tiếp xúc với bệnh nhân sởi, bệnh nhân nghi mắc sởi.

Người chăm sóc trẻ cũng không nên tiếp xúc với các nguồn dễ lây bệnh. Nếu phải tiếp xúc với các bệnh nhân sởi, nghi mắc sởi, sau khi tiếp xúc cần thay quần áo, tắm rửa sạch sẽ trước khi bế ẵm, chăm sóc trẻ khỏe mạnh. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng trong quá trình chăm sóc trẻ. Thường xuyên giữ ấm cho trẻ, đảm bảo vệ sinh và chăm sóc dinh dưỡng tốt. Đảm bảo nơi trẻ sống sạch sẽ, ấm và thoáng khí. Thường xuyên làm sạch đồ chơi của trẻ bằng xà phòng và nước sạch.

Khi trẻ đủ 9 tháng tuổi, cần nhanh chóng đưa trẻ đi tiêm phòng bệnh sởi.

Leave a Reply